Berat Albayrak’ın açıkladığı Yeni Ekonomi Programı nasıl değerlendirilmeli?

  • Prof.Dr.Selva Demiralp
  • Koç Üniversitesi Öğretim Üyesi

Geçen hafta 29 Eylül’de (YEP) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nda (TCMB) açıklanan Yeni Ekonomi Programı, faiz kararları ve diğer politika adımlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Hatırlayacağınız üzere TCMB geçen hafta politika faizini 200 baz puan artırarak 10,25’e çıkardı.

Geçen hafta gelişen olumlu algının kalıcı olabilmesi için başka politika adımlarıyla desteklenmesi gerekiyordu. Bu noktada politika yapıcılardan şunlar bekleniyordu:

1) Para Politikası: Döviz kurundaki yangını söndürmek ve artan maliyetlerin enflasyon üzerindeki baskısını azaltmak için politika faizinin enflasyon beklentilerinin üzerine çekileceğinin sinyali

2)Makro ihtiyati tedbirler: Ağustos ayında başlayan “soğuma” adımlarının, çok hızlı kredi genişlemesine dayalı politikaların yarattığı kırılganlıklar dikkate alınarak sürdürülmesi.

3)Maliye Politikası: COVID-19’dan en çok etkilenen düşük gelirli kesimlere doğrudan transfer ödemelerini artırarak talebi canlı tutma

Gayri Safi Yurtiçi Hasıla tahmini. (Milyar dolar). .

Şimdi geçtiğimiz haftadan bu yana atılan adımları ve YEP’in bu beklentileri ne ölçüde yerine getirdiğini inceleyelim:

Para Politikası: YEP’te 2020 enflasyon tahmini yüzde 10,5 olarak açıklandı. Bu rakam, yaklaşık yüzde 12 olan piyasa beklentilerinin altında.

Enflasyon tahmini. (Yüzde). .

Bunun önemi şudur: TCMB’nin yıl sonu enflasyon beklentisi olarak yüzde 10,5’i kullanacağını varsayalım. Politika faizini enflasyon tahmini ile hemen hemen aynı seviyeye getiren Merkez Bankası, açıkça söylemese de “Benden faiz artışı beklemeyin” diyecektir.

Normal şartlar altında, enflasyon hedeflemesinde samimi olan bir merkez bankası bile enflasyon oranı kadar faiz ödüyor, beklentileri olumlu yönde çevirmeye yetmeyebilir.

Özellikle risk algılamasının önemli ölçüde arttığı bu dönemde, Merkez Bankası’nın yeniden kontrolü ele alması ve faiz oranlarının enflasyonun çok üzerinde artırılmasıyla piyasa disiplini sağlaması mümkün olacaktır.

Ortalama dolar / TL kuru tahmini. . .

Geçen hafta verdiğim örnekle devam edersem, itibarını yitiren öğretmen, giderek kontrolden çıkan sınıfında cezaları uygulamada geciktiği için kontrolü yeniden ele almak zor olacak ve daha büyük cezalar gerekecek.

Beklenti bu olsa da YEP’te piyasa beklentisinin altında bir enflasyon tahmininin paylaşılması maalesef önümüzdeki dönem için çalkantılı bir dönem yaşayacağımızı gösteriyor.

Piyasalar öğretmenin sabrını test etmeye devam edecek ve bu süre zarfında ellerinden geleni yapacaklar ve muhtemelen süreç öğretmenin kırılma noktasına gelecek olan geç ve büyük faiz artışlarıyla sona erecek.

Makro ihtiyati önlemler: Mart sonrası dönemde BDDK ayağında atılan ve finansal piyasalarda kırılganlığı artıran adımların geçtiğimiz günlerde tek tek geri çekildiğine şahit olduk.

Uluslararası swap piyasalarında alım satım üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması ve bankaların aktif oranı üzerinden kredi verme cezası koşullarının gevşetilmesi olumlu adımlar oldu.

Bu adımlar ilk duyurulduğunda dar odaklanmaları ve piyasa koşullarına doğrudan müdahale olarak algılanması, risk algısını tetiklemesi ve başka dengesizlikler yaratması nedeniyle eleştirildi.

İşsizlik beklentisi. (Yüzde). .

Maliye Politikası: YEP’te transfer ödemelerinde bugüne kadar sağlanan nakdi desteğin 4,4 milyar TL olduğu kaydedildi.

Ancak bu miktarın milli gelirin kabaca yüzde 1’i olduğu düşünülürse, yüzde 5 civarında benzer paketlerin altında olduğu oldukça açıktır.

YEP’te ileriye dönük transfer ödemelerinin nasıl yapılacağı net değildi. Öte yandan 2020 bütçe açığı tahmininin yüzde 4,9 olarak belirlenmiş olması, yıl sonrasında fazla hareketlenmeye yer olmadığı şeklinde yorumlanabilir.

Bütçe açığı hedefi. (Yüzde). .

COVID-19 ile mücadelede ilk dalgada nispeten başarılı bir performans, 2020 büyüme rakamının çok daha derin bir daralma olmasını engelleyecektir.

Ancak salgında ikinci bir dalga olasılığı ve getirdiği belirsizlikler oldukça yüksektir.

Çalışmamız, ikinci bir dalga durumunda ekonomik maliyetin çok daha yüksek olacağını gösteriyor.

Çünkü dalgaboyunun uzaması sadece talebi daraltarak bu yılki büyüme rakamını düşürmekle kalmayacak, aynı zamanda gelecekteki potansiyel büyüme oranımıza da zarar verecektir.

Mevcut bakiye. (Yüzde). .

İşsizliğin uzaması nitelikli işgücüne kalıcı zararlar verir.

YEP’teki% 0,3 büyüme hedefi göz önüne alındığında oldukça iyimser.

Ayrıca Covid-19’un devamı, jeopolitik ve finansal belirsizlikler yatırımlarda toparlanmayı engellemeye devam edebilir.

Bu durumda maalesef 2021 büyümesi baz etkisine rağmen olumsuz etkilenecek.

Büyüme tahmini. (Yüzde). .

Normalleşme bir geri adım mı?

YEP sunumunda yılın ilk yarısında uygulanan politikaların geri çekilmesi normalleşme olarak nitelendirildi. Salgının ve vaka sayısının hala kritik noktalarda olduğunu düşünürsek, normalleşmeden bahsetmek için henüz erken olduğunu düşünüyorum.

Bunun yerine, bence bu değişiklikleri, uygulanan politikaların yarattığı kırılganlığın ışığında bir geri adım olarak değerlendirmek daha anlamlı olabilir.

Piyasaların bu nüansa takılacağını sanmıyorum. Ancak burada önemli olan, dalgaları önleyecek şekilde kararlı bir duruş sergilemek ve iç bütünlüğü olan, öngörülebilir, kırılganlıkları azaltan uzun vadeli politikalara odaklanmak olacaktır.

Geçen haftanın deneyimi, piyasaların doğru adımları hemen ödüllendirdiğini bir kez daha ortaya çıkardı.

Ancak aynı piyasa bu hatayı affetmiyor.

Bundan sonra hata yapma lüksümüz olmadı. Bu nedenle atılacak adımların dikkatle tartılması ve zamanlamadan iletişime kadar tüm detayların dikkatlice belirlenmesi her zamankinden daha önemlidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir